Hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số” do thành phố Đà Nẵng phát động, “Bình dân học AI” là chuyên mục các bài viết “dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng” về AI với mong muốn giúp mọi người ứng dụng AI một cách dễ dàng vào cuộc sống hằng ngày. Để theo dõi toàn bộ chuyên mục, hãy truy cập: https://binhdanhocvuso.danang.gov.vn/ hoặc https://binhdanai.1022.vn/!
Podcast:
Trong kỷ nguyên chuyển đổi số toàn diện, trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại cách các quốc gia phát triển, cạnh tranh và bảo vệ chủ quyền. Tuy nhiên, đi cùng với sự bùng nổ của công nghệ là nguy cơ phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ lớn từ nước ngoài – nơi dữ liệu, thuật toán và quyền kiểm soát phần mềm không còn nằm trong tay chính phủ hay doanh nghiệp trong nước. Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo chủ quyền (AI có chủ quyền) xuất hiện như một khái niệm chiến lược, thể hiện năng lực của một quốc gia trong việc phát triển, kiểm soát và làm chủ toàn diện công nghệ AI, dữ liệu và hạ tầng liên quan.
1. Trí tuệ nhân tạo chủ quyền là gì?
Trí tuệ nhân tạo chủ quyền là khả năng của một quốc gia trong việc phát triển và kiểm soát các hệ thống AI, từ thuật toán, dữ liệu, hạ tầng tính toán đến nền tảng ứng dụng – tất cả đều được xây dựng, quản lý và vận hành bởi lực lượng trong nước. Mục tiêu là bảo vệ lợi ích quốc gia về an ninh, kinh tế, văn hóa và chủ quyền số, đồng thời đảm bảo sự tự chủ và độc lập trong chuyển đổi số, tránh lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài.
2. Ý nghĩa và tầm quan trọng của AI có chủ quyền
🛡️ Bảo vệ chủ quyền số và an ninh quốc gia
AI có chủ quyền giúp quốc gia kiểm soát toàn diện hệ thống dữ liệu và công nghệ, giảm thiểu rủi ro mất kiểm soát thông tin, can thiệp từ bên ngoài, hay tấn công mạng vào các hệ thống quan trọng như quốc phòng, điều hành chính phủ, y tế hay tài chính.
🌐 Phù hợp văn hóa và nhu cầu địa phương
Các mô hình AI hiện nay chủ yếu dựa trên tiếng Anh và nền tảng văn hóa phương Tây. AI chủ quyền cho phép quốc gia phát triển các mô hình phù hợp với ngôn ngữ bản địa, phong tục tập quán, và nhu cầu thực tiễn xã hội, từ đó tăng chất lượng phục vụ người dân và bảo tồn bản sắc văn hóa số.
💡Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế
Việc làm chủ công nghệ giúp quốc gia tạo ra các sản phẩm, dịch vụ mang hàm lượng tri thức cao, tăng năng suất lao động và giá trị kinh tế nội địa, đồng thời hạn chế “chảy máu chất xám” và lệ thuộc vào phần mềm – dịch vụ ngoại nhập.
🔗 Tăng cường hệ sinh thái AI nội địa
Từ doanh nghiệp, viện nghiên cứu đến nhân lực công nghệ – AI chủ quyền thúc đẩy hình thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh và bền vững, khuyến khích doanh nghiệp nội đầu tư phát triển sản phẩm công nghệ Make in Vietnam.
3. Các yếu tố cấu thành AI có chủ quyền
Để xây dựng AI có chủ quyền, một quốc gia cần hội tụ các yếu tố sau:
🖥️ Hạ tầng công nghệ trong nước: Bao gồm trung tâm dữ liệu quốc gia, hệ thống điện toán hiệu năng cao (HPC), nền tảng cloud AI được vận hành bởi tổ chức nội địa.
🔐 Dữ liệu nội địa được bảo vệ: Dữ liệu huấn luyện AI, bao gồm ngôn ngữ, văn hóa, hành vi người dùng… cần được thu thập, xử lý và lưu trữ tại Việt Nam để đảm bảo bảo mật và tính đại diện.
🧠 Nền tảng và mô hình AI mở: Ưu tiên sử dụng mã nguồn mở, mô hình ngôn ngữ lớn nội địa để tùy biến và tránh phụ thuộc vào API, dịch vụ thương mại nước ngoài.
👩 Nguồn nhân lực chất lượng cao: Đào tạo đội ngũ chuyên gia AI, kỹ sư dữ liệu và nhà nghiên cứu trong nước là yếu tố then chốt để đảm bảo năng lực tự phát triển công nghệ cốt lõi.
🏭 Hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ nội: Hỗ trợ các startup, doanh nghiệp phần mềm trong việc nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa các ứng dụng AI có chủ quyền.
4. Định hướng phát triển tại Việt Nam
Tại Việt Nam, trí tuệ nhân tạo chủ quyền đang từng bước được thúc đẩy thông qua các chính sách và dự án trọng điểm nhằm đảm bảo năng lực tự chủ trong phát triển công nghệ, dữ liệu và hạ tầng số. Một số bước đi đáng chú ý bao gồm:
📜 Ban hành Nghị Quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia cùng với Quyết định 127/QĐ-TTg về ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ năm 2021. Chiến lược này đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 50 quốc gia dẫn đầu về AI, với các nhiệm vụ cụ thể như xây dựng hạ tầng dữ liệu và điện toán hiệu năng cao, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp AI, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo về AI.
🧬 Các chương trình phát triển dữ liệu mở, nền tảng AI tiếng Việt, và siêu máy tính đang được đẩy mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực phục vụ nghiên cứu khoa học, quốc phòng – an ninh và chính phủ điện tử. Việc hình thành kho dữ liệu dùng chung, nền tảng AI hỗ trợ xử lý ngôn ngữ tiếng Việt tự nhiên và các công cụ kiểm thử, đánh giá thuật toán AI được xem là yếu tố then chốt trong việc bảo đảm chủ quyền công nghệ.
🌐 Hợp tác quốc tế và tiêu chuẩn hoá AI cũng đang được chú trọng, giúp Việt Nam từng bước hội nhập với các xu hướng công nghệ toàn cầu, đồng thời đảm bảo quyền kiểm soát trong các hệ thống AI sử dụng trong nước. Các hoạt động như xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về AI, tham gia vào các diễn đàn quốc tế về đạo đức và quản trị AI, là một phần quan trọng trong việc thiết lập nền tảng cho một hệ sinh thái AI có chủ quyền, minh bạch và đáng tin cậy.
👨🎓 Phát triển nhân lực AI cũng là trọng tâm dài hạn, với các chương trình đào tạo tại các trường đại học hàng đầu, lồng ghép AI vào các ngành học từ CNTT, kỹ thuật đến y tế, giáo dục. Đồng thời, nhiều cuộc thi, học bổng và chương trình hợp tác giữa nhà nước – doanh nghiệp đang được triển khai nhằm thu hút và bồi dưỡng tài năng AI trong nước lẫn quốc tế.
🧪 Trung tâm nghiên cứu và đào tạo AI tại Quy Nhơn – một mô hình hợp tác giữa Tập đoàn FPT và các đối tác quốc tế, được định hướng trở thành thung lũng AI của Việt Nam. Dự án này không chỉ tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao với quy mô trên 5.000 kỹ sư, nhà nghiên cứu, mà còn là nơi thử nghiệm và ứng dụng các công nghệ AI trong thực tiễn, tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại miền Trung.
5. Kết luận
Trí tuệ nhân tạo chủ quyền không chỉ là một lựa chọn công nghệ, mà là lựa chọn chiến lược. Nó thể hiện tinh thần làm chủ, tự lực và độc lập của quốc gia trong kỷ nguyên số, nơi mà thông tin, dữ liệu và thuật toán trở thành nguồn tài nguyên thiết yếu. Việc đầu tư bài bản vào AI chủ quyền sẽ giúp Việt Nam vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa mở ra con đường phát triển bền vững dựa trên tri thức và công nghệ nội sinh.
Nguồn tham khảo:
1. https://nhandan.vn/nhung-cong-nghe-thuc-day-tri-tue-nhan-tao-co-chu-quyen-post826545.html
2. https://vnreview.vn/threads/chu-quyen-ai-vi-sao-cac-nuoc-can-ai-cua-rieng-minh.64130/
3. https://thegioimaychu.vn/blog/ai-hpc/sovereign-ai-la-gi-p19155/
4. https://www.sggp.org.vn/ai-co-chu-quyen-la-su-khang-dinh-cua-cong-nghe-post755633.html
5. https://www.unite.ai/vi/sovereign-ai-nations-investing-billions-in-homegrown-ai/
6. https://vnexpress.net/fpt-dong-tho-trung-tam-tri-tue-nhan-tao-o-quy-nhon-4782820.html
Gọi Tổng Đài 1022
thuận tiện cho mọi người dân.