“Bình dân AI” là chuỗi các bài viết về AI của chuyên mục “Bình dân học vụ số” do thành phố Đà Nẵng thực hiện, nhằm hưởng ứng Kế hoạch triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” của BCĐ Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Để theo dõi toàn bộ chuyên mục, hãy truy cập: https://binhdanhocvuso.danang.gov.vn/ hoặc https://binhdanai.1022.vn/!
Podcast bài 12
❌ Khi AI trở thành “đồng phạm” của kẻ lừa đảo
Ngày xưa, nhắc đến “bị lừa”, người ta hay nghĩ đến các cô chú lớn tuổi, các bác bán hàng online, hay ai đó “không rành công nghệ”. Còn dân học máy tính, làm văn phòng, tưởng như không bao giờ bị gạt. Nhưng bây giờ, thời đại trí tuệ nhân tạo lên ngôi, mấy cái bẫy lừa đảo lại tinh vi đến mức… dân rành kỹ thuật cũng thành “con mồi”.
Bạn tưởng chỉ mình mẹ bạn bị dụ bấm vào link nhận quà? Nhầm to rồi! Nhiều anh chị làm IT, kỹ sư phần mềm, thậm chí chuyên gia bảo mật cũng có lúc “dính chưởng”, mà chưởng ở đây là từ… AI giả danh!
Nào, cùng điểm mặt những cú lừa thời đại mới – vừa hiện đại, vừa nguy hiểm – và học cách né cho khéo, kẻo một ngày đẹp trời bạn phải thốt lên: “Ủa alo? Sao nó giống thiệt dữ vậy trời?!”
🕵️♂️Những chiêu trò lừa đảo AI đỉnh cao
1. Lừa đảo kiểu “AI giả danh người thân” – Cuộc gọi từ mẹ hay… robot? 🤖
⚠️ Chiêu trò: Kẻ lừa đảo sử dụng AI DeepVoice để tạo ra giọng nói hoặc tin nhắn giả mạo người thân, bạn bè, hoặc đồng nghiệp. Công nghệ AI giờ đây có thể bắt chước giọng nói hoặc phong cách viết gần như y hệt người thật. Bạn nhận được cuộc gọi từ “bạn thân” khóc lóc kể rằng bị kẹt ở sân bay, cần chuyển tiền gấp?
Đừng vội rút ví!
🎭 Tình huống thực tế: Hùng, một anh chàng mê công nghệ, nhận được cuộc gọi từ “em gái”:
“Anh ơi, em bị mất ví ở Đà Lạt, chuyển gấp 5 triệu vào số này nhé, em trả sau!”
Hùng lập tức chuyển tiền mà không kiểm tra. Kết quả? Em gái thì đang ngồi ăn mỳ ở nhà, còn Hùng mất trắng 5 triệu vì tin nhắn từ một AI được huấn luyện giả giọng để gọi đúng kiểu “em gái lầy lội”.
🎯 Cảnh báo hành động:
👉 Nhận được tin nhắn/cuộc gọi lạ? Gọi lại số thật của người thân để xác minh.
👉 Đặt câu hỏi mà chỉ người thật biết, ví dụ: “Món ăn mẹ nấu ngon nhất là gì?” Nếu “mẹ” trả lời sai, cúp máy ngay!
👉 Đừng bao giờ chuyển tiền khi chưa kiểm tra kỹ, kể cả khi giọng nói nghe “thật” đến mức muốn khóc.
2. Deepfake video – Khi bạn “xuất hiện” trong phim… lừa đảo
⚠️ Chiêu trò: Deepfake dùng AI để tạo ra video giả mạo đến mức không thể tin nổi. Khuôn mặt, giọng nói – tất cả đều giống như thật. Kẻ gian có thể khiến bạn “xuất hiện” trong những tình huống dở khóc dở cười hoặc nghiêm trọng hơn: lừa đảo, tống tiền, bôi nhọ.
🎭 Tình huống thực tế: Lộc, một bạn trẻ nổi tiếng trên Instagram với những video chia sẻ về cuộc sống và du lịch, bỗng dưng thấy trang cá nhân của mình bị tấn công dữ dội. Video mới xuất hiện, trong đó Lộc đang “chửi bới” một người hâm mộ vì yêu cầu một cuộc gặp mặt. Video gây bão trên mạng và hàng ngàn người vào chỉ trích Lộc vì thái độ “khó ưa”.
Lộc hoàn toàn sốc vì không biết chuyện gì đang xảy ra. Sau khi kiểm tra, Lộc phát hiện đó là deepfake – một video giả mạo được dựng lên từ những hình ảnh và giọng nói của Lộc. Kẻ lừa đảo đã lợi dụng video này để gây rối, thậm chí yêu cầu Lộc phải trả tiền để “xóa” video khỏi các nền tảng mạng xã hội.
🎯 Cảnh báo hành động:
👉 Nhận được video đáng ngờ? Liên hệ trực tiếp người trong video để xác minh.
👉 Không trả tiền cho bất kỳ ai đe dọa bằng video. Báo ngay cho cơ quan chức năng.
👉 Hạn chế chia sẻ hình ảnh hoặc video cá nhân công khai trên mạng.
3. Lừa đảo qua chatbot “tình yêu” – Yêu AI, mất cả chì lẫn chài
⚠️ Chiêu trò: Kẻ lừa đảo dùng chatbot AI giả làm người yêu lý tưởng, nhắn tin ngọt ngào, quan tâm bạn mỗi ngày. Sau khi chiếm được lòng tin, chúng xin tiền, quà, hoặc dụ bạn đầu tư vào các dự án ma.
🎭 Tình huống thực tế: Nam, một chàng trai FA, gặp “Mai” qua ứng dụng hẹn hò. Mai nhắn tin mỗi ngày, khen Nam hết lời, còn gửi ảnh xinh lung linh (tạo bằng AI). Sau một tháng, Mai than thở: “Anh ơi, em cần tiền gấp để chữa bệnh cho mẹ!”. Nam chuyển 20 triệu, rồi phát hiện Mai biến mất. Hóa ra, Mai là chatbot do nhóm lừa đảo điều khiển.
🎯 Cảnh báo hành động:
👉 Người yêu online xin tiền? Đề nghị gặp mặt trực tiếp hoặc gọi video. Nếu từ chối, 99% là lừa đảo.
👉 Đừng để cảm xúc lấn át lý trí. Tình yêu thật không cần bạn chuyển khoản trước!
👉 Kiểm tra ảnh profile bằng công cụ tìm kiếm hình ảnh như Google Lens để phát hiện ảnh giả.
💡 Lời khuyên cuối: Sống sót trong “rừng rậm” AI thế nào?
📌 Cảnh giác như thám tử: Mọi thứ quá tốt để là thật (ứng dụng miễn phí, người yêu hoàn hảo, dự đoán trúng 100%) thường là bẫy.
📌 Bảo vệ dữ liệu như báu vật: Không chia sẻ thông tin cá nhân, mật khẩu, hoặc OTP với bất kỳ ai, kể cả “AI thân thiện”.
📌 Cập nhật kiến thức: Tìm hiểu về công nghệ AI và các chiêu lừa đảo mới qua các nguồn tin cậy.
📌 Hài hước nhưng tỉnh táo: Cười vui với các chiêu trò lừa đảo, nhưng đừng để chúng “cười” vào ví tiền của bạn!
🧠 Hãy là “siêu anh hùng” bảo vệ chính mình!
AI là con dao hai lưỡi: vừa là trợ thủ đắc lực, vừa là vũ khí nguy hiểm trong tay kẻ xấu. Nhưng đừng sợ! Với một chút cảnh giác và các mẹo trên, bạn hoàn toàn có thể biến mình thành “siêu anh hùng” bất bại trước các chiêu lừa đảo. Hãy nhớ: kiểm tra kỹ, không vội vàng, và luôn giữ thông tin cá nhân như giữ ví tiền. Nếu thấy bất cứ dấu hiệu đáng nghi nào, hãy dừng lại, hít thở sâu, và tự hỏi: “Liệu đây có phải là bẫy của một con AI tinh quái không?”
Còn bây giờ, hãy chia sẻ bài viết này với bạn bè, gia đình để cùng nhau xây dựng một “tường thành số” vững chắc. Vì trong cuộc chiến với lừa đảo AI, kiến thức chính là siêu năng lực mạnh nhất của bạn!
Đón xem bài tiếp theo: Bình dân học AI – Bài 13: Rolly AI – Trợ lý tài chính dễ thương, nói chuyện như người yêu, quản tiền như mẹ!
Gọi Tổng Đài 1022
Đừng theo trend mà đưa hình ảnh cá nhân, thông tin của mình vào những app ghép ảnh, sợ lắm.
Theo dõi các bài Bình dân AI mới nhất trên binhdanai.1022.vn nhé !
Tận dụng AI để lừa đảo như bắt chước giọng nói, khuôn mặt nên cần cẩn trọng trong mọi tình huống